Budowanie formuły

Pierwsze edycje Królewskiego Festiwalu Muzyki odbywały się w trzech szczególnych przestrzeniach Wschowy: na Zamku Królewskim, w klasztorze ojców franciszkanów oraz w kościele farnym. Od początku formuła wydarzenia opierała się na dialogu miejsca, historii i muzyki: trzy dni, trzy przestrzenie, koncerty kameralne i symfoniczne oraz komentarz wprowadzający publiczność w kontekst wykonywanych dzieł.

Kluczową rolę w kształtowaniu pierwszego oblicza festiwalu odegrał dyrektor artystyczny Tadeusz Żmijewski wraz z prowadzoną przez siebie orkiestrą kameralną z Poznania. To właśnie dzięki tej współpracy wydarzenie od początku budowało swoją tożsamość wokół wysokiego poziomu wykonawczego, repertuaru muzyki klasycznej oraz idei prezentowania jej w historycznych wnętrzach miasta.

Początki festiwalu wymagały konsekwentnego budowania relacji z publicznością. Organizatorzy stopniowo rozwijali program, pracowali nad komunikacją i oswajali mieszkańców z doświadczeniem muzyki klasycznej wykonywanej w przestrzeniach, które na co dzień stanowiły część lokalnego krajobrazu. Z czasem coraz wyraźniej okazywało się, że koncert w historycznym wnętrzu Wschowy nie jest jedynie wydarzeniem artystycznym, lecz także sposobem ponownego odczytania miasta — jego pamięci, architektury i kulturowej rangi.

Ważnym momentem w historii festiwalu był rok 2011, kiedy w kościele farnym wystąpił Konstanty Andrzej Kulka, jeden z najwybitniejszych polskich skrzypków swojego pokolenia. Obecność artysty tej klasy wyraźnie potwierdziła ambicje wydarzenia: Królewski Festiwal Muzyki nie miał ograniczać się do lokalnej prezentacji dziedzictwa, lecz stawał się przestrzenią spotkania Wschowy z szerokim, ogólnopolskim obiegiem kultury muzycznej.

Muzyka dawna, europejski kontekst i nowe otwarcie

Kolejne lata przyniosły wyraźniejszy zwrot festiwalu w stronę muzyki dawnej, zwłaszcza barokowej, oraz coraz silniejsze osadzanie programu w szerokim kontekście historycznym: nie tylko lokalnym, lecz także europejskim. Królewska tradycja Wschowy zaczęła być odczytywana nie jako zamknięta opowieść o przeszłości miasta, ale jako punkt wyjścia do rozmowy o kulturze dworów, mobilności artystów, obiegu repertuaru i muzycznych sieciach dawnej Europy.

XXI edycja w 2024 roku przyniosła ważny krok w tym kierunku. Wieczorny koncert Bydgoszcz Barok Ensemble w murach klasztoru ojców franciszkanów — z utworami Vivaldiego, Bacha i Hassego wykonywanymi na kopiach instrumentów z epoki — poprzedził wykład Przemysława Wojciecha z Muzeum Ziemi Wschowskiej, który przybliżył postać Melchiora Teschnera, barokowego kompozytora związanego z Przyczyną Górną i Wschową. Historia muzyki i historia miejsca zaczęły tu rozmawiać ze sobą bezpośrednio.

W 2025 roku rozpoczął się nowy etap myślenia o Królewskim Festiwalu Muzyki. Opracowanie koncepcji programowej oraz funkcję dyrektorki artystycznej kolejnych edycji powierzono prof. Alinie Mądry z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu — badaczce kultury muzycznej dawnej Rzeczypospolitej, historii muzyki XVIII wieku oraz europejskich obiegów repertuaru.

XXII edycja, zatytułowana „Amadeusz i królewskie konteksty”, miała charakter zwartego, jednodniowego wydarzenia zapowiadającego nowe otwarcie festiwalu. Jej program połączył projekcję filmu Miloša Formana Amadeusz z koncertem zespołu Arte dei Suonatori, jednego z najważniejszych polskich zespołów muzyki dawnej obecnych na międzynarodowej scenie. Projekcję filmu poprzedziło wprowadzenie Aliny Mądry, w którym filmowe wyobrażenia o Mozarcie zostały zestawione z rzeczywistym kontekstem historycznym jego epoki, ze szczególnym uwzględnieniem królewskich powiązań kompozytora oraz postaci Marii Leszczyńskiej — królowej Francji wywodzącej się z rodu związanego ze Wschową.

Wieczorny koncert Arte dei Suonatori przeniósł publiczność od filmowego mitu Mozarta do autentycznego pejzażu dźwiękowego XVIII wieku. W programie znalazły się utwory Johanna Adolfa Hassego, Johanna Gottlieba Grauna, Johanna Gottlieba Janitscha, Johanna Gottlieba Goldberga oraz Carolusa Göbla — jezuity związanego z kapelą w pobliskim Otyniu. W ten sposób europejski kontekst muzyki dworskiej został połączony z historią regionu, pokazując, że muzyczna kultura XVIII wieku rozwijała się nie tylko w wielkich centrach, ale także w lokalnych ośrodkach współtworzących wspólną przestrzeń dźwiękową dawnej Europy.

Edycja 2025 stała się więc nie tyle prostą kontynuacją dotychczasowej formuły, ile zapowiedzią jej nowego rozdziału: bardziej świadomego historycznie, mocniej zakorzenionego w badaniach nad kulturą muzyczną i wyraźniej otwartego na dialog między lokalnym dziedzictwem Wschowy a europejskim wymiarem muzyki dawnej.